Vandaag is het Blue Monday, ook wel depri-maandag genoemd. Samen met mijn collega kandidaat-raadslid Roos van Tongerloo schreef ik een brief aan alle Utrechters over mentale gezondheid en wat we hier als Utrechters aan kunnen bijdragen. Wat we nú kunnen en moeten doen, is mentale gezondheid bespreekbaar maken. Onze brief is gepubliceerd door De Utrechtse Internet Courant (DUIC).
Lieve Utrechters,
Het is vandaag Blue Monday, de somberste dag van het jaar. Volgens Cliff Arnall, de Britse psycholoog die Blue Monday in 2005 introduceerde, zullen veel mensen zich vandaag treurig, neerslachtig of weemoedig voelen. Niet alleen omdat het maandag is, koud en donker: de feestmaand december is voorbij, er is amper een feestje in het vooruitzicht, en de meeste goede voornemens zijn mislukt. Blue Monday is de dag waarop we met z’n allen een even goed eerlijk mogen zijn over onze negatieve gevoelens.
Veel Utrechters hebben elke week wel een ‘Blue Monday’
Maar voor velen van ons beperken die gevoelens zich niet tot die ene maandag in januari. Versterkt door de aanhoudende coronacrisis, heerst somberheid. Simpel gezegd: voor veel Utrechters heeft elke week wel een Blue Monday. De cijfers liegen er niet om: de mentale gezondheid van mensen ouder dan twaalf jaar is in Nederland nog nooit zo slecht geweest meldde het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) in september. De nood lijkt het hoogst onder jonge mensen: in het voorjaar van 2021, had de helft van de studenten in Nederland last van psychische of emotionele uitputtingsklachten. Een kwart van die groep zei zelfs levensmoe te zijn. Onder jongeren tot dertig jaar steeg het aantal dat door zelfdoding om het leven kwam vorig jaar met 15 procent. Utrecht is natuurlijk geen uitzondering: recent liet Universiteit Utrecht dan ook weten op zoek te zijn naar extra psychologen vanwege de hoge psychische nood onder Utrechtse studenten.
Het is een crisis in een crisis. Een minder zichtbare, sluimerende pandemie met hele hoge besmettingscijfers. We moeten serieus en snel aan de slag om te investeren in mentale gezondheid.
De Minister van Volksgezondheid wijt het grote aantal zelfdodingen onder jongeren aan de sluitingen van scholen en andere corona-maatregelen. Enorme klappen voor met wie het al niet goed ging, maar een antwoord waarin voorbij wordt gegaan aan dieper liggende oorzaken: jarenlange bezuinigingen op de zorg en een gebrek aan prioriteit en urgentie in beleid, als het gaat om mentale gezondheid, hebben grote schade aangericht. Maar een deel van de mensen in psychische nood krijgt de hulp die ze nodig hebben.
Alleen samen
Daar zit je dan: je worstelt, voelt je ellendig, maar professionele hulp is niet beschikbaar. Online zijn tips te vinden die een beetje kunnen helpen: het Rode Kruis raadt op haar website dingen aan zoals ‘breng structuur aan in je dag’ en ‘zorg goed voor jezelf, door gezond te eten en genoeg te bewegen’. En ze adviseren dat je iets nieuws leert en om vooral in contact te blijven met anderen. Ook stellen ze voor dat je iets nieuws probeert te leren en dat je vooral in contact moet blijven met de mensen om je heen. Want praten over hoe je voelt, helpt.
En daar kunnen we als Utrechters iets aan doen, want alleen samen krijgen we mentale gezondheid onder controle. Maar een paar van ons zijn geschoolde hulpverleners (en die hebben het druk zat), maar we kunnen allemaal wel iets betekenen voor iemand met psychische problemen. Laten we eens doorvragen, na altijd weer die ‘Alles goed?’, en vanuit oprechte interesse informeren naar hoe het met iemand gaat. Laten we iemand de ruimte geven en luisteren. Laten we vragen naar wat iemand moeilijk vindt of juist nodig heeft en mist. Je kunt het vast niet helemaal oplossen, maar met aandacht en empathie en stuk van de pijn wel verzachten. Praten helpt: je kunt zorgen delen en je begrijpt elkaar beter.
Gesprekstips
Een paar korte gesprekstips die daarbij kunnen helpen: 1) Stel open vragen, ‘Hoe gaat het vandaag?’, of ‘Waar loop je op dit moment tegenaan?’. 2) Let op je eigen grenzen: ‘Op die vraag geef ik liever geen antwoord.’ 3) Durf (door) te vragen: ‘Hoe gaat het nu écht met je?’ of ‘Hoe ging het de laatste tijd?’. 4) Wees duidelijk: ‘Ik heb de laatste tijd last van …’ of ‘Ik heb therapie, want …’ 5) Oordeel niet: ‘Ik merk dat je somber bent, klopt dat?’ 6) En vraag naar de behoefte van de ander: ‘Hoe kan ik er voor je zijn?’ of ‘Welke vraag wil je dat ik stel?’.
Het zijn misschien niet de meest gemakkelijke gesprekken, maar ze zijn heel hard nodig. Rondom mentale gezondheid hangt een enorm stigma, een sterk negatief label dat we er maar niet af krijgen. Dit label kan voor mensen die worstelen met hun mentale gezondheid een obstakel zijn bij het vinden van werk, het aangaan van vriendschappen en relaties, én het simpelweg bespreken van hun problemen en het praten over hoe ze zich voelen. En dat terwijl de helft van ons ooit te maken krijgt met psychische kwetsbaarheid. Je bent mentaal lang niet altijd gezond, en dat is normaal. We moeten beseffen dat het hoort bij het leven. Ook in Utrecht.
Wij twee hebben als jongvolwassen Utrechters allebei ervaring met een slechte mentale gezondheid. We weten hoe het is en we maken ons grote zorgen over de crisis naast de crisis. Nu we beiden kandidaat-raadslid zijn bij de komende gemeenteraadsverkiezingen hopen we hier in de stad daadwerkelijk te kunnen bijdragen aan de aandacht en de investeringen die mentale gezondheid verdient.
Knokken voor een preventieve aanpak
We willen knokken voor een preventieve aanpak van psychische klachten: voor het zo slecht gaat met iemand dat diegene zegt zich levensmoe te voelen, gaat een lange tijd van worstelen vooraf. Het hoeft niet zo ver te komen als hulp op tijd beschikbaar is. De overbelaste GGZ maakt soms dat aandacht vragen voor mentale gezondheid voelt als vechten tegen de bierkaai, maar het is het waard. We zijn natuurlijk van plan samen te werken met onder andere onze Utrechtse zorgverleners, welzijnswerkers, (sport)verenigingen en het onderwijs. Daar is tijd voor nodig. Wat we nú kunnen en moeten doen, is mentale gezondheid bespreekbaar maken.
Daar kun jij bij helpen. Doe je mee?
Simon Timmerman (mailtje sturen)
Roos van Tongerloo (mailtje sturen)
Kandidaat-raadsleden PvdA Utrecht
PS1: Kom vanavond om 20.00 uur naar de BEAT BLUE MONDAY webinar voor Utrechtse jongeren, van Wachtverzachter.
PS2: Heb je hulp nodig en wil je praten met een hulpverlener? Dan kun je van maandag tot en met vrijdag tussen 9.00 en 18.00 uur contact opnemen met MIND Korrelatie. Je kunt met hen bellen, chatten, whatsappen en mailen.
PS3: Heb je last van suïcidale gedachten? Neem contact op met de mensen van 113 Zelfmoordpreventie: chat of bel 113 of gratis 0800-0113.
PS4: Heb jij goede ideeën over wat Utrecht nodig heeft om mentale gezondheid beter te beschermen? Mail ons dan!